دکتر "امید مجد" متولد 1350، اهل نیشابورسرزمین ادب و هنر، صاحب یک فرزند ،دارای ذوق ادبی سرشار و ذهنی پویا و خلاق که برای نخستین بار ترجمه قرآن مجید را در سال 74 به نظم در آورد و در سال 79ترجمه نظم نهج البلاغه را به چاپ رساند و 6 سال پس از نهج البلاغه کار ترجمه منظوم صحیفه سجادیه را که تصادفا با شب میلاد امام سجاد (ع) همزمان شده بود به اتمام رساند.دقایقی را با دکتر مجد همصحبت می شویم.

 راه قرآن: از زمان تحصیلتان از مقطع کارشناسی تا کنون ، مختصری بفرمایید

از دانشگاه صنعتی امیر کبیر، رشته پتروشیمی لیسانس گرفتم  بعد از فارغ التحصیلی به خدمت سربازی رفتم پس از اتمام دوره سربازی تصمیم به ادامه تحصیل گرفتم و بعد در سال 77 در مقطع ارشد رشته ادبیات فارسی پذیرفته شدم وپس از اتمام دوره بلافاصله در دکتری پذیرفته شدم و در سال 82 فارغ التحصیل شدم پس از آن به عضویت هیئت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران درآمدم.

راه قرآن: در چه سالی شروع به ترجمه شعری قرآن کردید و چقدر طول کشید؟

سال 74 شروع به ترجمه کردم فاصله ای بود بین تمام شدن مقطع کارشناسی و اعزام به خدمت سربازی . اصل سرودن شعر یک سال طول کشید و حدود18000 بیت شد و بعد 5/1 سال سال گرفتن مجوز طول کشید و من در این مدت مشغول ویراستاری بودم .دو بار ویرایش تا کنون انجام شده و هم اکنون نیز تا جزء 18 ویرایش سوم را انجام دادم.

راه قرآن: از چه ترجمه هایی استفاده کردید؟

ترجمه مرحوم الهه قمشه ای-ترجمه آقای فولادوند - تفسیر المیزان و در سال 76 ازترجمه آقای مکارم شیرازی که تازه وارد بازار شده بود استفاده کردم

راه قرآن: چه شد که ترجمه قرآن به سبک شعر و نظم درذهنتون جرقه زد؟

یک شب قرآن می خواندم ترجمه آقای معزی را می خواندم ایشان لغت به لغت قرآن را ترجمه کردند یک دفعه به ذهنم رسید که چرا طبع شعری ام را در این کار بکار نبر من از طبع شعری خودم آگاه بودم برای خیلی چیزها بکار می بردم تصمیم گرفتم در ترجمه قرآن طبع شعری ام را بکار برم.

راه قرآن: قران خود صراحتا گفته است که شعر نیست  به نظر شما چرا باید ترجمه آن به شعر باشد؟

در قرآن در چندین ایه مختلف و با صراحت بیشتر خداوند می فرماید"بلسان عربی مبین" پس چرا به زبانهای دیگری ترجمه می کنند وقتی قرآن می گوید من عربی ام پس چگونه ترجمه آن ممکن میباشد؟ در پاسخ گفته می شود متن اصلی قران عربیست اما برا ی گسترش درک قران میتوان آن را ترجمه کرد. همین جوازبرای شعر کردن ترجمه قرآن وجود دارد .متن اصلی قرآن شعر نیست اما برای گسترش درک قرآن میتوان آنرا به شعر ترجمه کرد.

راه قران : لحن های مختلف قرآن مثل انذار و بشارت وغیره را در شعرچگونه نشان دادید؟

برخی گمان می کنند هر وزنی برای کلامی است و این تفکر اشتباهی است به نظر من هر وزنی برای هر کاری مورد استفاده است وقتی افعال را در اول مصراع بیاوریم و در آخر بیت از مصوتهای بلند استفاده کنیم حالت ضرب آهنگ و بیان تند و محکم ایجاد می شود .

                "بیاد آر ناگه رسد یک زمان       که بشکافد از هم بلند آسمان

                  دهد گوش بر امر یکتا خدا       سزد گر دهد گوش بر کبریا" (1-2 انفطار)

و اگر فعل را اول مصراع نیاوریم و در آخر بیت مصوتهای بلند بکار نبریم شعر لحنی آرام و ملایم خواهد داشت.

           " مگر چشم ب راو ندادست رب      نداده زبان و نداده دو لب

              مشخص نکرده مگر خیر و شر      نداده نشان  راه را بر بشر"  (8-9 بلد)

راه قران: اشکالی که برخی مطرح می کنند این است که چرا پیشینیان ما چون سعدی ،حافظ و مولانا که با قران و شعر مانوس بودند و قدر و توانا در سرودن.چرا قرآن راترجمه ی شعری نکرده اند؟

البته هیچ تردیدی نیست که پیشینیان ما ادبیات را به اوج اعتلای خود رسانده اند اما دلیل نمی شود چون آنها ترجمه قران را منظوم نکرده اند ما هم نکنیم . من هیچ دلیل منطقی و علمی دراین نمی بینم.

راه قرآن: چه نکات و ظرافتهای ادبی را در ترجمه قرآن،نهج البلاغه و صحیفه سجادیه  بکار بردید؟

در ترجمه قرآن سبک شعری ام روان است و ساده و همه کس فهم و من تعمدا در آن نه تشبیه و نه استعاره بکار نبردم و سعی کردم تخیلات شعری را وارد نکنم چون معتقد هستم باید اصل قرآن حفظ شود ولی در مورد نهج البلاغه (که 1 سال طول کشید،4 ماه مستمر و 8 ماه پراکنده) بر خلاف قرآن دوست نداشتم که ساده سخن بگویم  سعی کردم تصویر سازی کنم مثلا در نامه امام علی (ع) به فرزند بزرگوارشان میخوانیم:

ای پسر جان پاره جان منی            نه خطا گفتم که خود جان و تنی

که فقط مصراع اول در متن اصلی وجود دارد و مصراع دوم را من افزوده ام تا فضای عاطفی شعر عمیقتر و دلنشین تر گردد. یا بجای عبارات سادة "ابرها در خود باران داشتند باد انها را جابجا کرد و بالاخره آنها را باراند و بر اثر این بارش خاک خشک زمین زنده شد و گیاهان از آن روئید..."  سروده ام:

ابر بود آبستن باری گران             باد بردش بیکران تا بیکران

عاقبت گرداند بارش را سبک       زین تولد خاک شد شاد و خنک

شادمانه سینه اش را داد چاک       سبزه ها روئید از دامان خاک

با مراجعه به ترجمه شعری نهج البلاغه  پیداست که هزاران تشبیه و استعاره و صنایع ادبی دیگری که در این اثر بیش از"12000 بیتی" به کار رفته پرداخته ذهن من است و تنها در جهت تقویت کلام و انتقال موثرتر مطلب به خواننده بوده است  در این ترجمه هیچ مطلبی و لو یک جمله حذف نشده است.

در مورد صحیفه که 6 سال پس از نهج البلاغه سروده شد و 8 ماه طول کشید (3 ماه مستمر و5 ماه پراکنده)،یک ترکیب خوبی از این دو ترجمه است (در بخش مقدمه به تفصیل در این باره توضیح آمده). به نظر من قشنگ ترین و سخت ترین ترجمه ام ترجمه صحیفه است به این معنی که هم روان است و هم دارای نکات ادبی. من در صحیفه که شامل19000 بیت است ؛تشبیهاتی را بکار بردم که عینا در متن اصلی بود و همچنین تمام کلماتی که در متن اصلی عربی بود تک تک در ترجمه منعکس کردم .مثلا در ترجمه "سحاباً متراکماً هنیئاً مریئاً طبقاً مجلجلاً " اینگونه سرودم:

ابر انبوهی که باشد کامبخش    بی زیان، غران، شود هر سوی پخش.

انبوه در مقابل متراکما،کامبخش در مقابل هنی،بی زیان در ترجمه مریئا،هر سوی پخش در مقابل طبقا و غران در ترجمه مجلجلا آمده است.

راه قران: نظر علما و مراجع حوزه های علمیه درباره کارترجمه تان چه بود؟

مراجع کار بنده را تایید کردند مثل آیت الله مظاهری-آیت الله صافی و استادانی چون دکتر شهیدی –دکتر فولادوند-استاد خرمشاهی هر یک از بزرگواران در بیاناتی این کار را تحسین وتمجید کردند.

راه قرآن: چه قشری از مردم از ترجمه شعری تان استقبال کردند ؟و چه قشری مخالفت کردند؟

همه قشرها استقبال کردند تا جایی که امروز برای سی و چندمین بار تجدید چاپ ترجمه ام را ناظرم .بسیار بودند کسانی که ترجمه مرا عامل قرآن خوانی خویش دانستند و من با دیدن استقبال مردم ترجمه نهج البلاغه و صحیفه را سرودم  تا طبع شعری را که خداوند به من ارزانی داشته در راه گسترش دینش بکار برم . پس از ترجمه منظوم بنده از قرآن مجید و استقبال گسترده مردم اندک اندک در میان بسیاری از کسانی که طبع شعری داشتند تمایلی بوجود آمدتا آثار مذهبی را در خور توان خویش منظوم کنند و نهضت جدیدی در شعر معاصر براه افتاد که من آن را نهضت منظوم سازی نام نهادم.و متاسفانه برخی سطح کارشان ضعیف و بدون کیفیت  بود لذا در این راستا جریان ها ی مخالفی  هم بوجود آمد .

راه قرآن: و کلام پایان بخش شما؟

من روز اول که این کا ر را شروع کردم به اتفاقی که امروز افتاد نمی اندیشیدم اینکه سه کتاب از امهات کتب مذهبی ما ترجمه شعری شود و هیچ کس نمی توانست تصورکند که این اتفاق بیفتد ولی این امرمحقق شد واین سد شکسته شد. اینکه عده ای می گفتند این امکان وجود ندارد حال وجود ترجمه نظم این کتب بهترین دلیل این امکان است .من از اهل ادبیات متوقع هستم که بیایند و این ترجمه ها را به دست بگیرند و بگویند که این اشعار نشان می دهد که شعر فارسی قادر است و ظرفیت ترجمه متون مقدس را دارد و هرگز رعایت وزن و قافیه در ترجمه مطالب مذهبی دست و پا گیر نیست و متاسفانه این اتفاق نیفتاده که این ترجمه ها از لحاظ فرهنگی و مذهبی و ادبی بررسی شود .

از حضورصمیمانه شما در این مصاحبه تشکر و قدر دانی  میکنیم و آرزوی سلامتی و موفقیت بیش از پیش را برایتان آرزو داریم

مصاحبه از :  دامغانی و جنتی

ماهنامه راه قرآن